Bütün sözcük türleri,iki gruba ayrılarak değerlendirilir. A)Ad Soylu Sözcükler: 1)Ad (İsim) 2)Sıfat (Önad) 3)Zamir (Adıl) 4)Zarf (Belirteç) 5)Edat (İlgeç) 6)Bağlaç 7)Ünlem B)FİİLLER (Eylemler) 1)Adlar:Varlıkları ya da kavramları karşılayan,onları tanımamızı sağlayan sözcüklere “ad” denir.Bir kelimeye -mek, -mak ya da -ma, -me olumsuzluk ekini getiremiyorsak o kelime addır. *Bahçe, kum, Ali, kitap, çanta, Almanya, Merkür,… İsimleri: A)Görev ve anlamlarına göre, B)Varlıkların türüne göre, C)Varlıkların sayısına göre, D)Yapılarına göre olmak üzere 4grupta inceleyebiliriz. GÖREV VE ANLAMLARINA GÖRE İSİMLER 1)Somut İsimler:Taş,kitap,çiçek,… 2)Soyut İsimler:Akıl,sevgi,saygı,şeytan,iyilik,keder,… 3)İş ve Eylem Gösteren İsimler:Fiil soylu kelimelere “-mek, -mak, -ış, -iş, -me, -ma” ekleri getirilerek türetilen ve iş,oluş,eylem bildiren isimlerdir.Bunlara “fiilimsi” (isim-fiil) de denir. *Çalışmak, uyumak, dokunma, eğlenme, bakış, gülüş,… VARLIKLARIN TÜRÜNE GÖRE İSİMLER 1)Özel İsimler:Tek olan,diğer varlıklara benzemeyen varlıkların özel adlarıdır. *Köroğlu, Nedim, Türkçe, Mehmet,Minnoş, Pamuk, Türk Dil Kurumu,… 2)Tür (Cins) İsimleri:Aynı türden birçok varlığın ortak adlarıdır. *El, ayak, kardeş, amca, kedi, kaşık,şehir, kasaba,… VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER 1)Tekil İsimler:Aynı türden varlıkların bir tekinin adıdır. *Çocuk, ay, kalem, kitap, elbise,… 2)Çoğul İsimler:-ler,-lar çokluk ekini almış isimlerdir. *Çocuklar, ağaçlar, kitaplar, öğrenciler,… 3)Topluluk İsimler:Biçim bakımından tekil göründüğü halde çokluk ya da topluluk anlamı veren adlardır. *Ordu, alay, sürü, kurultay, meclis, takım,… YAPI BAKIMINDAN İSİMLER 1)Basit İsimler:Hiçbir yapım eki almamış isimlerdir. *Araba, insanlar, evimiz, yoldan, tahtayı, çanta, kuşlarım,… 2)Türemiş İsimler:İsim ya da fiil kök ve gövdelerinden yapım ekiyle türeyen isimlerdir. *Yol-cu, meslektaş, silgi, ölüm,… 3)Birleşik İsimler:İki ismin aralarına başka bir kelime girmeyecek şekilde birleşip kalıplaşmasıyla oluşan isimlerdir. *Anayurt, Çanakkale, açıkgöz, boşboğaz, aslanağzı, gecekondu, ateşkes, biçerdöver, bakarkör, giderayak,… Msn Öğretmen öss kpss Gazeteler Sohbet hazır mesajlar ders izle Belirli Gün ve Haftalar Çanakkale savaşı şiir İSİM TAMLAMALARI 1)Belirtili Ad Tamlaması:Tamlayanın “-in” ilgi ekini tamlananın da “-i,si” 3.tekil kişi iyelik ekini aldığı tamlamalardır. NOT:Belirtili isim tamlamasını bulmak için tamlanana neyin,kimin sorularını sorarız. Türkçe’nin önemi, Yolun sonu, Ali’nin amcası, Arabanın boyası, Fırtınanın gücü, Bizim köyümüz. 2)Belirtisiz Ad Tamlaması:Tamlayanı yalın halde bulunan,tamlananı 3.kişi iyelik ekini alan tamlamalardır. *Sokak kapısı, *Tarla kuşu, *Çam ağacı, *Okul müdürü, *Hızlı koşanı (sıfat) *Devlet memurları NOT:Belirtisiz isim tamlamasını bulmak için tamlanana “-ne” sorusunu sorarız. “Nasıl,ne kadar,kaç,hangi” gibi sorular sıfat tamlamasını buldurur. 3)Takısız Ad Tamlamaları:Tamlayan ve tamlananın tamlama ekleri almadan oluşturdukları ad tamlamasıdır.Bu tür tamlamalarda tamlayan,tamlananın ya neye benzediğini ya da neden yapıldığını anlatır. *Yünden çorap *Çelik tencere *Ahşap dolap *Taş duvar *Bakır tel Tamlayan tamlananın neden yapıldığını belirtiyor. Tamlayanla tamlananın arasına “den” ekini getirdiğimizde anlam bozulmuyor.Oysa sıfat tamlamalarında bozulur. *Sarı çorap (sıfat) *İnci (gibi) diş *Kömür göz *Altın kalp *Çelik bilek Tamlayan,tamlananın neye benzediğini ifade ediyor.Tamlayanla tamlananın arasına “gibi” edatını getirirsek sıfat tamlamasıyla karıştırmayız.Çünkü sıfat tamlamalarının arasına “gibi” edatını getiremeyiz. NOT:Takısız isim tamlamalarının tamlayanları doğada tek başına bulunurken sıfat tamlamalarındaki doğada tek başına bulunmaz. 4)Zincirleme Ad Tamlamaları:Bir ad tamlamasının üçüncü bir adla ya da başka bir ad tamlamasıyla oluşturduğu tamlamaya zincirleme ad tamlaması denir. *Bahçe kapısının anahtarı *Çevre yolunun ağaçlandırma çalışmaları Ad Tamlamalarıyla İlgili özellikler: 1)Belirtili ad tamlamalarında tamlayan çoğul,tamlanan da belgisiz bir sözcük olursa tamlayan eki “-in” yerine “-den” eki kullanılabilir. *Aşağıdakilerden hangisi (Aşağıdakilerin hangisi) *Yolculardan biri (Yolcuların biri) 2)Belirtili ad tamlamalarında kimi zaman tamlayan ile tamlanan yer değiştirebilir. *Tadı yok sensiz geçen günlerin. 3)Belirtili ve zincirleme ad tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına sözcükler girebilir. *Masanın ayağı:(Masanın kırık ayağı) *Evin borcu.(Evin bir türlü bitmek bilmeyen borcu) 4)Belirtili ad tamlamalarında tamlayan,tamlanan ya da ikisi birden zamir olabilir. *Onun kızı (Tamlayan zamir) *Çocukların bir çoğu (Tamlanan zamir) *Onların bir çoğu (Tamlayan da tamlanan da zamir) 5)Tamlayanı zamir olan belirtili ad tamlamalarında tamlayan genellikle düşer.Bunlara “tamlayanı düşmüş ad tamlaması” denir. *Olayı bize babası anlatmıştı. (Onun babası) *Evimiz çok güzel oldu. (Bizim evimiz) *Paran var mı?(Senin paran) 6)Bir tamlayan,birden çok tamlanan için;bir tamlanan da birden çok tamlayan için ortak kullanılabilir. *Evin kapısı ve penceresi açık kalmıştı.(Tamlayan ortak) *Ahmet’in,Murat’ın ve Deniz’in velisi toplantıya katılmadı.(Tamlanan ortak) ADLARDA KÜÇÜLTME Adlarda küçültme “cik ve ceğiz” ekleriyle sağlanır. *Şu tepeciği aşarsak köy görünür.(Küçük tepe) *Çocukcağız evin yolunu şaşırdı.(Küçük çocuk) Adların sonuna getirilen “cik,ceğiz” ekleri adlara değişik anlamlar da katabilir. *Anneciğimi çok özledim.(Sevgi) *Bir milyarcık borç verir misin?(önemsememe-azımsama) NOT:-cik eki kimi zaman somut bir varlığa ad oldukları zaman küçültme anlamını yitirebilir. *Mehmetçik (Türk askeri) *Gelincik (Çiçek ismi) *Maymuncuk (Kapı kilidini açan araç)

Türkçe ve Dil Bilgisi adlar ve ad tamlamaları