TRABLUSGARP SAVAŞI (1911-1912) A-İtalya’nın Trablusgarp’ı işgalinin Nedenleri 1-Birliğini geç kuran İtalya’nın ham madde ve pazar arayışı Açıklama: Birliğini geç tamamlayan İtalya sömürgecilik yarışında geç kalmıştır. 1896’da Habeşis­tan’a saldırdıysa da; İtalya’nın bu saldırısı başarısızlıkla sonuçlanmıştır. 2-Trablusgarp’ın İtalya’ya yakın olması 3-Osmanlı Devleti’nin Libya’yı(Trablusgarp) savunacak gücünün olmaması Açıklama: Osmanlı Devleti Trablusgarp’a karadan yardım edemezdi; çünkü Mısır, İtalya’nın Trablus-garp’ı işgalini onayla­yan İngiltere’nin elindeydi. Donanmasının güçsüzlüğünden dolayı da Osmanlı Devleti Trablusgarp’a denizden yardım edemezdi. 4-İtalya’nın, Trablusgarp’ın işgali için, Avrupa devletlerinin onayını alması Açıklama:1900’de, Fransa, Fas’ı almasına yar­dımcı olduğu takdirde Trablusgarp’ı İtalya’nın işgal etmesine razı olabilece­ğini açıkladı. 1902’de ise Avusturya Bosna-Hersek üzerindeki emellerini İtalya’ya kabul ettirdiği için; İtalya’nın Trablusgarp’a yönelik olan emellerini kabul etti. Fransa’nın işgali altındaki Tunus ile kendi işgali altındaki Mı­sır arasında Trablusgarp’ı tampon bölge olarak gö-ren ve İtalya’yı bloklaşmada ya­nında tutmak iste­yen İngiltere de İtalya’nın Trablusgarp’a yöne­lik emellerini olumlu karşıladı. İtalya’nın Rusya’nın Boğazlara yönelik olan plan­larını desteklemesinden dolayı; Rusya da İtalya’nın Trablusgarp’a yönelik olan emellerini onayladı. Almanya ise oluşan blok­laşma hareketinde İtalya’yı kaybetmek istemedi­ğinden dolayı İtalya’nın Trab­lusgarp’a yönelik olan emellerini kabul etti. 5-İtalya’nın, Trablusgarp’ın uygarlıkta geri bırakıl­dığı ve burada İtal­yanlara kötü davranıldığı iddi­ası. 6-İtalya’nın Habeşistan’daki başarısızlığını telafi etmek istemesi 7-İtalyan hükümetinin, kendi halkı karşısında, prestij ar­tırmak istemesi. B-Trablusgarp’ın İşgali Büyük devletlerle gizli görüşmeler yaparak Trab-lusgarp’ı ele geçirme serbestliği elde eden İtalya, haklı bir gerekçe göstermeden 28 Eylül 1911’de Trablusgarp üzerine harekete geçti. Osmanlı böl­geyi savunabilecek durumda olmadığından dolayı bir grup vatan sever subay(M. Kemal, Enver Paşa, Nuri Conker, Ali Çetinkaya, Fethi Okyar), halkı teşkilatlandırmak için Trablusgarp’a gitti. Bölgeye giden subaylardan Mustafa Kemal Derne ve Tobruk’u teşkilatlandırırken; Enver Paşa Bingazi’yi teşkilatlandırdı. Teşkilatlanmış olan asker ve halk karşısında İtalyanlar başarısız duruma düştüler. İtalya Trablusgarp’ta başarılı olamayaca­ğını anla­yınca; Osmanlı’yı barışa zorlamak için On İki Ada’yı işgal etmiştir. Osmanlı bu durum karşısında barışa yanaşmamıştır. Fakat, 8 Ekim 1912’de Bal­kan Devletleri Osmanlı’ya saldırınca; Osmanlı İ-talya ile Uşi Antlaşmasını imzalamak zorunda kal­mıştır. C-(QUCHY)Uşi Antlaşması (18 Ekim 1912) 1-Trablusgarp İtalyanlara verilecek. 2-On İki Ada, Yunan işgali ihtimaline binaen, ge-çici olarak, İtalyanlara bırakılacak. Açıklama: Balkan Savaşlarından sonra I. Dünya Savaşının başlaması On İki Ada meselesini küllen­dirdi. Savaş esnasında ise İtilaf Devletleri gizli anlaşmalarla On İki Ada’yı İtalya’ya bıraktılar. Lo-zan Antlaşması ile adalara resmen sahip olan İtalya II. Dünya Savaşından sonra ise bölgeyi Yu­nanis­tan’a bıraktı. Uyarı: On İki Ada meselesi Balkan Savaşları esna­sında gün­deme gelmemiştir. 3-İtalya Osmanlı Devletine kapitülasyonların kaldı­rılması konusunda destek verecek. 4-Trablusgarp dini bakımdan halifeye bağlı kala­cak.(Böylelikle Osmanlı Devleti Trablusgarp hal­kıyla olan dini-kültürel bağını sürdürmeyi hedefle­miştir.) D-Trablusgarp Savaşının Sonuçları 1-İtalyanlar Trablusgarp’ı ele geçiremeyince Os­manlı Devleti’ni barışa zorlamak için On İki adayı işgal etti. 2-Balkan Savaşı’nın başlaması üzerine Osmanlı Devleti İtalya ile anlaşma yapmak zorunda kaldı. 3-Osmanlı Devleti Kuzey Afrika’daki son toprak parçasını İtalya’ya verdi. 4-Mustafa Kemal Paşa Trablusgarp’ta kazandığı başarılar(Derne-Tobruk) sonucu binbaşı oldu. 5-Kuzey Afrika’da İtalyan sömürgesi başladı 6-On İki Ada fiilen Osmanlı’nın elinden çıktı. 7-İtalyanlar ilk defa Ege Denizi’ne yerleşti. 8-Balkan devletlerinin Osmanlı üzerine harekete geçişi kolaylaştı 9-İttihat ve Terakki Partisi prestij kaybetti. NOT: Mustafa Kemal ilk defa sömürgeciliğe karşı savaştı. NOT: Uşi İsviçre’de bir kenttir. I. BALKAN SAVAŞI (1912-1913) A-Savaşın Nedenleri 1-Rusya’nın Balkanlarda takip ettiği Panslavist po-litika 2-Balkanlardaki gelişmelerin, Osmanlı tarafından, takip edilememesi 3-Fransız ihtilalinin etkisi (Milliyetçilik ve bağım­sızlık) 4-Türklerin Balkanlardan tamamen atılmak isten­mesi Açıklama:Savaş başlamadan önce; Arnavutluk, Make­donya, Selanik ve Yanya Osmanlı’nın elin­deydi. 5-Trablusgarp Savaşı esnasında, Osmanlı Devleti’nin güçsüz olduğunun anlaşılması 6-Kiliseler sorununun Balkan devletlerinin lehine sonuçlanması 7-Balkan devletlerinin Osmanlı’ya karşı ittifak kur­maları 8-İngiltere’nin, 1908’de Estonya’nın başkenti Reval’de yapılan görüşmeler sonucunda, Rusya’yı Balkan politikasında serbest bırakması B-Katılan Devletler ve Savaşın Sonucu 1-Karadağ, Bulgaristan, Sırbistan ve Yunanistan Osmanlı Devleti’ne karşı savaştılar(Bu devletlerin Bulgaristan önderliğinde birleşip; Osmanlı’ya saldırmasında Rusya etkili oldu. Savaş 8Ekim 1912’de Karadağ’ın Osmanlı topraklarına saldırması ile başladı. Bulgarlar Çatalca’ya kadar gelmeyi başarırken; Rauf Orbay’ın Hamidiye Kruvazörü ile yap­tığı başarılı mücadelelere rağmen Yunanlılar Ege Adalarını işgal etmeyi başarmıştır.) 2-Osmanlı Devleti bütün cephelerde yenilerek Ça­talca’ya kadar geriledi C-Osmanlı’nın Başarısızlığının Nedenleri 1-Ordunun siyasete ka­rışması 2-Savaştan önce askerlerin bir bölümünün terhis edilmesi 3-Ordunun savaşa hazır olmaması 4-Osmanlı donanmasının yetersiz olması 5-Avrupa devletlerinin Balkan uluslarını desteklemesi 6-İngiltere, Fransa ve Rusya’nın Balkan sınırlarının değişmeyeceğine dair verdikleri teminata güvenen Osmanlı’nın Balkanlar’da gelişen olayları takip etmemesi. 7-Balkan devletlerinin birlikte hareket etmesi 8-Balkan devletlerinin ulaşım ve iletişim imkan-larını etkisiz hale getirmelerinden dolayı Osmanlı ordusunda iletişim ve ulaşım bozukluğu olması. 9-Osmanlı’nın siyasal yalnızlık içinde olması. D-Londra Antlaşması (30 Mayıs 1913) 1-Midye-Enez çizgisinin batısındaki topraklar Bal-kan devletlerine bırakıldı(Osmanlı, Gelibolu Yarı-madası hariç olmak üzere, Doğu Trakya ve Balkan topraklarının tamamını kaybetti.) 2-Ege adalarının durumu ve Arnavutluğun sınır durumu büyük devletlerin kararına bırakıldı Açıklama: Ege Adaları fiilen elden çıkmıştır. I. Dünya Savaşı başlayınca; Ege Adaları meselesi askıya alınmış; Lozan Antlaşması ile Ege Adaları resmen Yunanistan’a verilmiştir. E-I. Balkan Savaşının Sonuçları 1-Osmanlı Devleti’nin Balkanlar’daki varlığı ta-mamen sona erdi. 2-Edirne ve Kırklareli Bulgaristan’a bırakıldı 3-Gökçe Ada ve Bozca Ada hariç, Ege Adaları fiilen elden çıktı 4-28 Kasım 1912’de, Arnavutluk, bağımsızlığını i-lan etti. Bu durum İslamcılık politikasını da olum-suz etkiledi. (Osmanlı Devleti’nden ayrılan son Balkan devleti Arnavutluktur.) 5-İttihat ve Terakki Partisi, 23 Ocak 1913’de dü-zenlediği Bab-ı Âli Baskını sonucunda hükümeti tam olarak ele geçirdi. (Bu partinin resmî iktidar dönemi başladı.) Açıklama:İttihat ve Terakki Partisi 1889’da kuru-lan II. Meşrutiyetin ilanında etkili olan, 31 Mart O-layından itibaren yönetimde etkili olmaya başla-yan, II. Meşrutiyet Döneminde Türkçülüğü devle-tin siyasi düşüncesi haline getiren, Osmanlı Devle-tini I. Dünya Savaşına sokan bir partidir. 6-Mustafa Kemal’in ordunun siyasete girmemesi şeklindeki görüşünün doğruluğu ispatlandı. 7-Bulgaristan Ege Denizi’ne ulaşmıştır. 8-Balkan devletleri arasındaki anlaşmazlık sonu-cunda II. Balkan Savaşı çıkmıştır. 9-Balkanlar’dan Anadolu’ya göç başladı 10-Mustafa Kemal siyaseti bırakmıştır. Açıklamalar: 1-I. Balkan Savaşında İstanbul tehdit altına gir-miştir. 2-Londra Antlaşması II. Balkan Savaşı’nın çıkması üzerine yürürlükten kalkmıştır. II. BALKAN SAVAŞI A-Savaşın Nedenleri 1-Bulgaristan’ın I. Balkan Savaşı sonucunda en bü-yük payı alması (Özellikle Makedonya üzerindeki anlaşmazlıklar) ve Ege Denizine ulaşmasından do-layı Balkan devletlerinin aralarında anlaşmazlığa düşmesi. 2-Bulgaristan’ın Ege Denizi’ne kadar genişlemesini Yunanistan’ın uygun görmeyişi. 3-Osmanlı Devleti’nin bölgeden çekilmesiyle mey-dana gelen otorite boşluğu Yunanistan’ın çalışmaları sonucunda Sırbistan, Karadağ ve Romanya Bulgaristan’a karşı birleş-miştir. Bulgaristan’ın zor durumda olduğunu gören Enver Paşa harekete geçerek, Edirne ve Kırk-lareli’ni Bulgarlardan almıştır. II. Balkan Savaşı sonucunda Bulgaristan yenildi. B-Savaş Sonucunda Yapılan Antlaşmalar 1-Bükreş Antlaşması (10 Ağustos 1913): Balkan devletleri arasında yapıldı. Açıklamalar: 1-Bulgaristan I. Balkan Savaşı’nda aldığı toprakla­rın büyük bir kısmını kaybetti. 2-Bükreş Antlaşması Balkanlarda huzuru sağlaya­madı. 3-Bu antlaşmaya Osmanlı Devleti katılmadı. 4-Bulgaristan Ege Denizi ile bağlantısını devam ettirdi. 2-İstanbul Antlaşması (29 Eylül 1913) İstanbul Antlaşması Osmanlı Devleti ile Bulgaristan arasında imzalandı. Antlaşmanın İçeriği: 1-Meriç nehri iki ülke arasında sınır kabul edildi. 2-Edirne, Kırklareli Dimetoka ve Kırkağaç Osmanlı Devle­tinde kaldı. 3-Bulgaristan’daki Türklerin yasal hakları garanti altına alındı. 4-Bulgaristan’daki Türklerin; isterlerse dört yıl içe­risinde Türkiye’ ye göç edebilecekleri karalaştırıldı. Açıklamalar: 1-Bulgaristan’ın Ege Denizi ile bağlantısı kesilmedi. 2-Bu günkü Türk-Bulgar sınırı yaklaşık olarak çi-zildi. 3-Osmanlı Devleti I. Dünya Savaşı öncesinde; sa­vaş esnasında Bulgaristan üzerinden Almanya ile kara bağlantısı kurabilmek için Dimetoka’yı Bulga­ristan’a bıraktı. 3-Atina Antlaşması (14 kasım 1913): Atina Antlaşması Osmanlı Devleti ile Yunanistan arasında imza­landı. Antlaşmanın İçeriği: 1-Yunanistan’daki Türklerin hakları güvence altına alındı. 2-Yanya, Girit ve Selanik Yunanistan’a bırakıldı. 3-Ege Adalarının durumu büyük devletlerin kara­rına bırakıldı. Not: Büyük devletler 16 Kasım 1913’te aldıkları karar ile İmroz, Bozcaada ve Meis dışındaki Ege Adalarını Yunanistan’a, On İki Adayı da İtalyanlara verdiler. 4-İstanbul Antlaşması (13 Mart 1914): İstanbul Antlaşması Osmanlı devleti ile Sırbistan arasında imzalandı. Osmanlı’nın Sırbistan ile sınırı olmadığı için; bu antlaşma ile yal­nızca Sırbistan’da kalan Türklerin hakları görü­şüldü. I.Dünya savaşının başlamasıyla Japonya da sa­vaşa girmiş; Uzak doğudaki Alman sömürgelerini ele geçirerek kısa süre içinde amacına ulaşmış ve sa­vaştan çekilmiştir. D-İttifak Grubu(Bağlaşma) 1-Avusturya-Macaristan İmparatorluğu, 2-Almanya, 3-İtalya( İtalya savaş başlamadan önce İttifak gru­bundaysa da savaş başladıktan sonra; Avus­turya ile çıkarları çatıştığı, Almanya’dan beklediği başarıyı bulamadığı, isteklerine İtilaf bloğunda ulaşacağına inandığı ve Gizli Antlaşmalarla kendi­sine yapılan teklifleri cazip bulduğu için 1915’den itibaren İtilaf bloğuna geçmiştir.) 4-Osmanlı Devleti 5-Bulgaristan (Bulgaristan’ın savaşa girmesi ile Almanya ile Osmanlı arasında kara bağlantısı ku­rulmuştur.) NOT: Balkan Savaşları Osmanlı ile Bulgaristan’ın I. Dünya Savaşına girmesinde etkili olan ortak se-beptir. E-İtilaf (Anlaşma) Grubu 1-İngiltere 2-Fransa 3-Rusya 4-İtalya 5-Japonya 6-Sırbistan( Savaştan sonra Yugoslavya’nın çatısı altında siyasi varlığı sona erdi) 7-Romanya( Rusya’nın baskıları ve Avusturya topraklarındaki emellerinin bir sonucu olarak sa­vaşa girdi) 8-Belçika(Almanya’nın Fransa’ya saldırırken Bel­çika üzerinden geçmesi, Belçika’yı savaşın içine çekti.) 9-Karadağ (Savaştan sonra Yugoslavya çatısı al­tında siyasi varlığı sona erdi.) 10-Yunanistan (Savaşın başlangıcında, gidişatında ve sonucunda önemli bir etkisi olmayan Yunanis­tan; savaşa en son katılan devlettir.) 11-Portekiz 12-ABD(ABD Almanya’nın ticaret ve yolcu ge­milerini batırması ve ABD ile arasında gerginlik bulunan Meksika ile işbirliği yapması üzerine 2 Nisan 1917’de savaşa katıldı. ABD'’in savaşa gir­mesiyle savaşın dengesi itilaf lehine bir şekil aldı. Savaşın başlangıcında etkili olmayan ABD savaşın sonu­cunda etkili olmuştur. ABD savaşa girerken Wilson Prensiplerini yayınladı. ABD’nin savaşa girmesi savaşın süresinin kısalma­sında, savaşın İtilaf Devletleri lehine sonuçlanmasında, Rusya’nın savaştan çekilmesinden dolayı oluşan boşluğun doldurulmasında etkili oldu. ABD savaşa girmekle tarafsızlık politikasını da bozmuş oldu.) 13-Brezilya F-Almanya’nın Osmanlı Devletini yanına çek­mek istemesinin nedenleri Osmanlı Devleti’nin jeopolitik konumundan fay-dalanarak; 1-Savaşı Orta Doğuya kaydırarak Avrupa’da ra­hatlamak 2-Rusya’nın dikkatini Avrupa dışına çekmek 3-İngilizlerin sömürge yollarını kesmek(Süveyş Kanalı...) 4-Rusya ile İtilaf devletlerinin bağlantılarını kes­mek(Boğazlar...) Osmanlı’nın halifelik gücünden faydalanarak; 1-Sömürgelerdeki Müslümanları İngiltere ve Fransa’ya karşı kışkırtmak 2-Rus hakimiyeti altında yaşayan Müslüman Türk­leri Rusya’ya karşı kışkırtmak Açıklama:Çok iyi teçhiz edilip hazırlandığı tak­dirde Os­manlı ordusunun savaşabileceğine inanan Almanya’nın gerek bu beklentisi; gerekse Os­manlı’nın jeopolitik durumuna yönelik olan beklen­tisi büyük oranda gerçekleşti. Fakat, Almanya, ha-lifelik müessesesinden umduğunu bulamadı. NOT: Almanya Osmanlı’ya ait olan Musul-Kerkük petrollerinden de faydalanmak istemiştir. H-Osmanlı Devletinin Savaşa Giriş Nedenleri 1-Son dönemlerde kaybettiği toprakları geri al­mak. 2-Siyasi yalnızlıktan kurtulmak (İtilaf grubu savaş esnasında Osmanlı’nın yükünü çekmemek ve Rus-ya’yı küstürmemek için Osmanlı’yı yanlarına al­mamışlardır.) 3-İttihat ve Terakki Partisinin; Alman hayranlığı ve Alman desteğiyle ülkenin kalkınabileceği düşüncesi 4-Kapitülasyonlar ve dış borçlar nedeniyle artan İngiliz ve Fransız baskısından kurtulmak. 5-2 Ağustos 1914’te Almanya ile Osmanlı arasında gizli bir antlaşma yapılması 6-19 Ağustos 1914’te Bulgaristan ile Osmanlı ara­sında bir dostluk antlaşması imzalanması 7-Turan imparatorluğu kurma fikri (Enver Paşa Osmanlı bayrağı altında bütün Türk dünyasını bir­leştirmeyi hayal ediyordu. Osmanlı Devleti’nin bü-tünlüğünü koruyamadığı bir dönemde Turancılı­ğın düşünülmesi İttihatçıların hayalciliğini göste­rir) 8-Almanya’nın savaşı kazanacağına inanılması 9-Yunan “megali idea”sını sonuçsuz bırakmak 10-Almanya ile gizli ittifak yapılmış olması. 11-Rus, İngiliz ve Fransız sömürgelerindeki Türk ve İslam ülkelerinin istiklale kavuşturulacağı dü­şüncesi I-Osmanlı Devleti’nin Savaşa Girmesi İngilizlerden kaçan Goeben ve Breslav adlı Alman gemileri Osmanlı Devletine sığınmıştır. Osmanlı Devleti bu gemileri satın aldığını açıklamış ve ge­milere Yavuz ve Midilli isimlerini vermiştir. Ancak bu ge­milerin Rusya’nın Sivastapol ve Odesa li­manlarını bombalamaları üzerine Osmanlı Devleti savaşa girmek zorunda kalmıştır. Rusya,İngiltere ve Fransa Osmanlı devletine savaş açınca; Osmanlı Devleti de 14 Ka­sım 1914’tde Kut-sal Cihat ilan etmiştir. İ-Osmanlı devletinin savaşa girmesiyle 1-Yeni cepheler açılmıştır. 2-Savaş daha geniş alana yayılmış ve uzamıştır. 3-Almanya ve müttefikleri avantaj sağlamıştır. 4-İngiltere Kıbrıs’ı kendi topraklarına kattığını a-çıklamıştır. 5-Savaş Orta Doğuya kaymıştır. 6-Almanya Avrupa’da rahatlamıştır. 7-Gizli antlaşmalar gündeme gelmiştir. 8-İngiliz sömürge yolları tehlike altına girmiştir. 9-Rusya’nın İtilaf devletleri ile bağlantısı zedelen­miştir. K-Osmanlı’nın Savaş Öncesi Durumu 1-Osmanlı Devleti İttihat ve Terakki Partisi tara­fından yönetilmektedir. 2-Ordu Almanya’nın desteği ile modernize edil­meye çalışılmaktadır. 3-Suriye, Filistin, Irak, Lübnan ve Hicaz Os­manlı’nın elindedir. 4-Ege Adalarının durumu belirsizdir. 5-On İki Ada hâlâ İtalya’nın elindedir. 6-Kıbrıs İngiltere’nin elindedir. 7-Balkan Savaşlarından çıkan Osmanlı Devleti sa-vaşa hazır değildir. L-İtilaf Grubunun Osmanlı’nın Savaşa Girme­sini İstememe Nedenleri 1-Savaşın alanının genişleyecek olması. 2-İngiliz sömürge yollarının tehlikeye girecek ol­ması. 3-Rusya ile İtilaf devletlerinin bağlantılarının kesi­lecek olması 4-Şark meselesinin karışık bir ortama gelecek ol­ması 5-Sömürgelerdeki Müslümanların İngiltere ve Fran sa’ya isyan etme ihtimalinin olması. M-I.Dünya Savaşında Osmanlı Devleti Trablusgarp ve Balkan savaşlarından yıpranmış o-larak çıkan Osmanlı Devleti savaşın başında taraf­sızlığını ilan etmiş,Boğazları kapatmış, seferberlik ilan etmiş(Seferberlik ilanı devletin savaşa girece­ğinin bir habercisidir.) ve kapitülasyonları da tek taraflı olarak kaldırmış; ayrıca meclisi tatil etmiştir. Kapitülasyonların kaldırılmasına en büyük tepki Almanya ve Avusturya-Macaristan’dan gelmiştir. İtilaf Devletleri Osmanlı Devleti’nin ittifak teklifle­rini kabul etmedikleri gibi kapitülasyonların kaldı­rılmasına da önemli bir tepkide bulunmamıştır. İttifak teklifi İngiltere ve Fransa tarafından redde­dilen Osmanlı Devleti Almanya’ya daha fazla ya­kınlaşmıştır. Almanya da bu durumu değerlendire­rek Osmanlı’yı kendi yanına çekme gayretini artır­mıştır. Savaş başladıktan sonra İngilizlerin önünden ka­çan Goeben ve Breslav isimli Alman gemilerini Osmanlı; uluslararası hukuka aykırı olmasına rağ­men, Marmara’ya aldı. Bu gemilerin İngilizlerin Osmanlı’dan parasını aldığı halde, Osmanlı siparişi olan Sultan Osman ve Reşadiye gemilerine karşılık satın alındığı bildirildi. 11 Ağustos 1914’de mey­dana gelen bu olay halka da kabul ettirildi. Fakat halk devletin savaşa gireceğinden habersizdi. Yavuz ve Midilli adları veri­lerek Türk bayrağı çekilmiş olan Alman gemileri, Enver Paşanın emri ile Alman komutan Amiral Souchon komutasında Kara Deniz’e çıkarıldı. Bu gemiler 28-29 Ekim 1914 gecesi Rusya’nın Odesa ve Sivastopol liman­larını bombaladılar. Rusya bunun üzerine Os­manlı’ya 1 kasım 1914’de savaş ilan etti. Resmi ta-rafsızlığını 12 Kasım 1914’e kadar koruyan Os­manlı; bu tarihte Rusya’ya savaş ilan etti. N-Osmanlı Devleti’nin Savaştığı Cepheler 1-Kafkas cephesi: 1a-Cephenin Açılma Sebepleri: 1-Başlamış olan Rus taarruzunu durdurmak 2-Bakü petrol bölgelerini el geçirme düşüncesi 3-Orta Asya Türk dünyası ile irtibatlaşarak Rusya’yı zor duruma düşürmek 4-İngiltere’nin Hint sömürge yollarını kesmek 5-Enver Paşanın Turan imparatorluğu kurma fikri 6-Avrupa’da rahatlamak isteyen Almanya’nın Os­manlı’yı kışkırtması. 1 Kasımda harekete geçmiş olan Rus birliklerine karşı Osmanlı 22 Aralıkta harekete geçti. Os­manlı’nın Ruslar karşısında Azapköy ve Köprüköy savaşlarında kazandığı başarılar geçici oldu. Böl­geye yazlık elbiselerle gönderilen ve yardım getiren geminin Ruslar tarafından batırılmasından dolayı desteksiz kalan Osmanlı askeri Rusya’nın teknik üstünlüğü ve bölgenin ağır kış şartları karşı­sında büyük bir malubiyet aldı.Erzurum, Erzincan, Bitlis, Muş, Van ve Trabzon Rusların eline geçti. Çanakkale savaşlarından sonra Kafkas cephesine atanan Mustafa Kemal Paşa 1916’da Muş ve Bit­lis’i Ruslardan geri aldı. Rusya’da Bolşevik ihtilalinin başlaması (Ekim 1917) Kafkas Cephesinde Osmanlı lehine sonuçlar ortaya çıkarmış; Ruslarla Osmanlı arasında 15 Ara­lık 1917’de Erzincan Mütarekesi; Ruslar ile İttifak devletleri ve Osmanlı arasında 3 Mart 1918 ise Brest-Litowsk Antlaşması imzalanmıştır. 1b-Brest Litovsk Antlaşması(3 Aralık 1918) Rusya Kafkas cephesini terk ederek Kars, Arda­han ve Batum’u Osmanlı’ya geri verdi. 1c-Önemi: 1-Kafkas, Galiçya, Makedonya ve Romanya cep­hesi kapandı 2-Berlin Antlaşması ile kaybedilen Elviye-i Selase Rusya’dan geri alındı 3-Osmanlı askerî yönden rahatladı 4-İtilaf bloğu sarsıldı. Açıklamalar: 1-Brest-Litowsk Antlaşmasını İtilaf Devletleri onay­lamadı. 2-Ruslar Kafkaslardan çekilince; Gümrü civa­rında, İngilizlerin desteğiyle Ermeni Devleti kuruldu. 3-Türkler antlaşmadan sonra geçici olarak Hazar’a kadar ilerle­miştir. 4-Ruslar Elviye-i Selase’de plebisit yapılma­sını istemiştir. 1d-Kafkas Cephesinin Özellikleri: 1-Osmanlı’nın savaştığı ilk taarruz cephesidir. 2-Osmanlı, malüb olduğu halde, bu cephede toprak kazandı. 3-Ruslar tarafından Osmanlı’ya karşı kullanılmaya çalışıldığından dolayı; bölge­deki Ermeniler 14 Ma-yıs 1915’de çıkarılan tehcir kanunu ile Suriye böl­gesine gönderildi. 2-Kanal Cephesi: 2a-Cephenin Açılma Sebepleri: 1-İngiltere’nin Hint sömürge yolarını kontrol altına almak. 2-Mısır’ı İngiltere’den geri almak. 3-İslam alemini İngilizlere karşı harekete geçirmek. 4-Almanya’nın telkinleri. Cemal Paşa komutasındaki Osmanlı ordusu İngi­lizler karşısında tutunamayarak Filistin’e çekilmiş­tir. 2b-Kanal Cephesinin Özellikleri: 1-Osmanlı’nın ikinci taarruz cephesidir. 2-Osmanlı’nın ilk kapanan cephesidir. 3-Türk ordusu Tih sahrasında sıcaktan kırılmıştır. 4-İngilizler deniz yoluyla sömürgelerinden yardım almıştır. 5-Cephe 14 Ocak 1915’de açılmıştır. 6-Osmanlı’ya Almanlar destek göndermiştir. 7-Cephenin açılmasında bölgenin jeopolitik özelliği etkili olmuştur. 8-Osmanlı Araplardan beklediği yardımı alama-mıştır. 3-Irak cephesi: 3a-Açılış Sebepleri: 1-İngilizler, Hint Deniz yolunun güvenliğini sağla­yarak bölgedeki Alman tehlikesini ortadan kaldır­mak istemiştir. 2-İngilizler Musul-Kerkük petrollerini ele geçirmek ve Ku­zeye çıkarak Rusya’ya yardım etmek iste­miştir. 3-İngilizler Almanların Orta Doğudaki etkisini kırmak istemiştir. NOT:Çanakkale Cephesinin açılış sebeplerinden biri de Rusya’ya yardım etmekti. 3b-Cephenin Özellikleri: 1-İngilizler 24 Kasım 1915’de Ktesifon; 29 Nisan 1916’da Kutülamare’de Türklere malüb olmuş ve İngiliz general Towsend Türklere esir olmuş­tur. 2-İngilizler 17 Mart 1917’de Bağdat’a girmeyi ba-şarmıştır. 4-Çanakkale cephesi: İtilaf devletleri tarafından açılmıştır. 4a-Açılma nedenleri: 1-İstanbul ve boğazları ele geçirerek Osmanlı Dev­leti’ni saf dışı bırakmak Açıklama: Savaşın alanını daraltmak ve süresini kısaltmak 2-Rusya’ya askeri ve ekonomik yardım götürmek 3-Savaşı kısa zamanda sonuçlandırmak 4-Balkan uluslarını savaşın içine çekmek İtilaların Balkanları Savaşa Sokma Nedenleri: a-Osmanlı ile Almanya’nın kara bağlantısını kes­mek. b-Rusya ile karadan bağlantı kurmak. c-Avusturya’yı Balkanlarda zor duruma düşürmek. Açıklama: İtilaf Devletleri, bu cephede başarılı olunduğu takdirde, Balkan devletlerinin bu başarı­dan cesaretlenerek Os­manlı ve Avusturya’dan pay almak için harekete geçebilecekle­rini tahmin edi­yordu. 5-Osmanlı ordularının Kafkas ve Kanal cephele­rinden çekilmesini sağlamak 6-Balkanlarda yeni cephe açarak ittifak devletleri­nin birbirine olan irtibatını zayıflatmak. 7-İngiltere’ni Kanal Cephesindeki yükünü hafiflet­mek. 8-İngiliz sömürge yollarının kontrolünü sağlamak 9-Osmanlı ile Almanya’nın bağlantılarını kesmek. 10-Rus buğdayının Avrupa’ya naklini sağlamak. İngiliz ve Fransız donanmalarının saldırısıyla 19 Şubat 1915’te denizde başlayan savaş 18 Mart 1915’de Osmanlı’nın zaferi ile sonuçlanmış (Sed-dülbahir ve Kumkale başarısı); 25 Nisanda başla­yan kara savaşları da ittifak devletlerinin mağlubi­yeti ile sonuçlanmıştır. Açıklama: Bu başarılarda; askerlerine “Ben size taarruzu değil ölmeyi emrediyorum” diyen, XIX. tümen komutanı Mus­tafa Kemal’in Anafartalar, Conkbayırı ve Arıburnu’nda kazan­dığı başarılar etkili olmuştur. NOT:Nusret mayın gemisinin boğaza döşediği ma-yınlar da Osmanlı’nın başarılı olmasında etkili ol-muştur. 4b-Sonuçları: 1-I .Dünya Savaşı uzadı. 2-Rusya’ya yardım götürülemediğinden dolayı Rus-ya’da artan ekonomik kriz Bolşevik ihtilaline zemin hazırlandı. 3-İngiltere ve Fransa itibar kaybetti ve büyük zarar gördü. 4-İttifak devletleri safında Sırbistan ve Yunanis­tan’a karşı savaşa giren Bulga­ristan Osmanlı ile Almanya arasında kara bağlantısı kurdu. (Bulgaris­tan Rusya’nın başarılı olarak Bal­kanlar’a inmesini de istemiyordu.) 5-Türk ulusunun kendine olan güveni arttı. Bu gü­ven milli mücadeleye taşındı 6-Yaklaşık yarım milyon insan hayatını kaybetti 7-Askerlerine “Ben size Taarruzu değil ölmeyi emrediyorum”diyen 19.Tümen komutanı Mustafa kemal Paşa bu cephede kazandığı başarılarla tanın­mış, generalliğe terfi etmiş ve Milli Mücadelede önder olarak kabul edilmiştir. 8-Osmanlı’nın saygınlığı arttı. 9-İngiliz ve Fransız donanmalarının da malüb ola­bileceği görüldü 10-Sömürge altındaki milletler cesaretlenmiştir. 11-Yunanistan ve Romanya’nın savaşa girip gir­meme konusundaki tereddütleri artmıştır. 12-İngiltere ve Fransa’nın boğazlara saldırmasını çıkarlarına uygun bulmayan Rusya’nın; boğazlar ken­disine terk edilmediği takdirde Almanya ile barışa­cağını ileri sürerek İngiltere ve Fransa’yı tehdit etmesi, ilk defa gizli antlaşmaları gündeme getirdi. 4c-Cephenin Özellikleri: 1-Osmanlı’nın zaferi ile sonuçlanan tek cephedir. 2-İstanbul’u tehdit eden tek cephedir. 3-Saldırının İstanbul’u tehdit etmesi Türk milletinin savunma azmini artırmıştır. 4-Mustafa Kemal savaş esnasında albay; savaş sonrasında ise general olmuştur. 5-Hicaz ve Yemen cephesi: Osmanlı Devleti; bu cephede kutsal yerleri koru­mak için savaşmış; ancak Arapların İngilizlerle beraber hareket etmesinden dolayı başarılı olama­mıştır. İngi­lizlerin 1917’de Akabe’yi ele geçirme­leri sonu­cunda bölgedeki Osmanlı hakimiyeti sona ermiştir. 5a-Cephenin Özellikleri: 1-Araplar arasında milliyetçiliğin güçlendiği ve İslamcılığın iflas ettiği görülmüştür. Açıklamalar: 1-Fahrettin Paşanın Medine savunması meş­hurdur. 2-I.Dünya Savaşından sonra Arap bölgelerinde İn-giltere ve Fransa mandater sistemler kurmuştur. 6-Filistin ve Suriye cephesi: Kanal harekatının başarısız olması üzerine karşı taarruza geçen İngilizler Kudüs’ü Osmanlı’dan almıştır. İngiliz ilerleyişi Mustafa Kemal Paşa tara­fından Halep’in kuzeyinde durdurulmuştur. Cephenin genel komutanı Alman Liman Von Sanders idi. Mondros Mütarekesi imzalanınca; Yıl-dırım Orduları Komutanlığı Liman Von San-ders’ten alınarak Mustafa Kemal’e verilmiştir. Mustafa Kemal, bundan sonra bölgede savunma tedbirleri al­maya başladıysa da; İstanbul’a geri çağ-rılmıştır. 6a-Cephenin Özellikleri: 1-I.Dünya savaşı esnasında Mustafa Kemal’in sa­vaştığı son cephedir. 2-Bu cephede savaşlar sürerken, Mondros Mütare­kesi imzalandı. 3-Mustafa Kemal’in mütareke sonrasında Türk ordusunu hızlı bir şekilde Anadolu’ya çekmesi, mütareke gereğince İtilaf devletlerine teslim edil­mesi gereken Türk askerinin, teslim olmasını ön­ledi; ki bu askerler Kurtuluş Savaşının askeri gü­cünü oluşturdu. NOT: Bu cepheye İtalyanlar ve Fransızlar da asker göndermiştir. 7-Galiçya-Makedonya-Romanya Cephesi: Osmanlı Devleti bu cephelerde müttefiklerine yar-dım etmek ve Makedonya üzerinden geçen ve Al­manya ile kara bağlantısını sağlayan demir yolu-nun güvenliğini sağlamak için savaşmıştır. Osmanlı bu cephelerde Rus, Sırp, Romen ve Fran­sız güçlerine karşı savaşmıştır. Brest Litowsk Ant­laşması ile bu cephe kapanmıştır. Bu cephe Os­manlı’nın toprakları dışında savaştığı tek cephedir. O-Osmanlı Devletini Paylaşma tasarıları (Gizli Antlaşmalar) Gizli Antlaşmaların Yapılma Sebepleri: 1-Şark meselesi (Osmanlı ülkesini paylaşma mese­lesi) ni halletmek. 2-İtilaf bloğunun birlik ve istikrarını sağlamak 3-Savaştan sonra Osmanlı’yı paylaşma konusunda anlaşmazlığa düşmemek 4-İtalya’yı İtilaf bloğuna katmak. 5-Rusya’yı İtilaf bloğunda tutmak 1-Boğazlar Antlaşması (Mart-Nisan 1915): Çanakkale Savaşı esnasında Rusya boğazlar konu­sunda tedirginleşince; İngiltere, Fransa ve Rusya arasında imzalanan antlaşma ile boğazlar ve çevresi Rusya’ya bırakılmıştır. Antlaşmanın Önemi: 1-Rusya’nın Almanya tarafına geçmesi önlendi 2-Gizli antlaşmalar başladı 3-İngiltere ve Fransa ilk defa Rusya’nın boğazlar konusundaki isteklerini kabul etti. NOT: Rus Çarlığı yıkıldıktan sonra; tekrar yapılan gizli antlaşmalar sonucunda boğazlar bölgesinin yönetiminin İtilafların ortak kontrolünde olmasına karar verildi. 2-Londra Antlaşması (26 Nisan 1915): Bu antlaşma İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalandı. İtalya’ya On İki Ada ve Antalya bırakıldığı gibi; İtalya’ya,Osmanlı’nın Libya üzerindeki halifelik haklarının da kaldırılacağı vaat edildi. Bu antlaşma sonucunda İtalya İtilaf bloğuna geçti. 3-Sykes-Pıcot (1916): Bu antlaşma İngiltere ile Fransa arasında imzalan­mıştır. 1-Musul hariç, Irak İngiltere’ye bırakıldı 2-Adana, Antakya, Lübnan ve Suriye kıyıları Fransa’ya bırakıldı. 3-Musul, Ürdün ve Suriye’nin bir kısmında Arap krallığının kurulması ve bu devletin Fransa ile İn­gil­tere’nin ortak denetiminde olması kararlaştırıldı. 4-Filistin’de, Rusya, İngiltere, Fransa, İtalya ve Şerif Hüseyin tarafından kararlaştırılarak, uluslar-arası bir yönetimin kurulması kararlaştırıldı. 5-Hicaz’ın serbest bölge olması kararlaştırıldı. Önemi: 1-Arap bölgeleri (Orta Doğu) paylaşıldı 4-Petrograt Protokolü: Bu antlaşma Rusya, Fransa ve İngiltere arasında imzalandı.Rusya'ya, İngiltere ve Fransa’nın Orta Doğu çıkarlarını kabul etmesine karşılık boğazlar bölge­sine ek olarak Trabzon’a kadar Doğu Karade­niz, Erzurum, Van ve Bitlis verildi. 5-Mc Mahon (1916): İngiltere’nin Mısır valisi ile Şerif Hüseyin ara­sında imzalanmıştır. Şerif Hüseyin’e bağımsız bir Arap devleti vaat edilmiştir. Arapları Osmanlı’ya karşı savaştırmak isteyen İngilizler bu tür gizli ant-laş­malarla amaçlarına ulaşmıştır. 6-Saint Jean de Maurıenne (19 Nisan 1917): Bu antlaşma İngiltere, Fransa ve İtalya arasında imzalanmıştır. On İki Ada, Antalya, İzmir,Aydın ve Muğla İ-talya’ya bırakılmıştır. İngiltere; İzmir’in İtalya’ya verilmesini Rusya istemeyeceğinden dolayı; bu antlaşmanın geçerli olabilmesini, Rusya’nın ant­laşmayı imzalamasına bağlamıştır. Rusya kısa bir süre sonra savaştan çekildiği için bu antlaşma Rusya tarafından imzalanamamıştır. Paris Konfe­ransında İzmir’i Yunanistan’a bırak­mak isteyen İngiltere’ye İtalya karşı çıkınca; İngil­tere Sen Jön dö Möryen antlaşmasının geçersizli­ğini ileri sür­müş­tür. Gizli Antlaşmaların Önemi: 1-İtilaf devletleri aralarında çıkar birliği sağlamış­lardır. 2-Savaş daha bitmeden, Osmanlı toprakları payla­şılmıştır. 3-Bu antlaşmalar Mondros Mütarekesinin ağır şartlar taşımasında etkili olmuştur. 4-İtilaf devletleri aralarındaki birlik ve bütünlüğü güçlendir­mişlerdir. 5-Gizli antlaşmalar İtilaf devletlerinin zaferden e-min olduğunu göste­rir. Gizli Antlaşmaların Özellikleri: 1-Şark meselesini halletmeye yöneliktirler 2-Osmanlı toprakları paylaşılmıştır. 3-İtilaf Devletleri çıkar birliği sağlamıştır. 4-Osmanlı’nın savaşa girmesinin bir sonucu olarak gündeme gelmiştir. Açıklamalar: 1-Yunanistan gizli antlaşmalara katılmadığı halde; savaştan sonra toplanan Paris Konferansında İzmir ve civarını alarak Osmanlı’nın paylaşımına açıkça katılmıştır. 2-Rusya gizli antlaşmalara katıldığı halde; savaştan çekildiğin­den dolayı; savaştan sonra Osmanlı’nın paylaşımına katılama­mıştır. 3-İtalya gizli antlaşmalara katıldığı halde; savaştan sonra ant­laşmalardan umduğunu bulamamış; ki bu durum İtalya ile İngiltere ve Fransa’nın arasını açmıştır. 4-Gizli antlaşmaları dünyaya ilk defa Çarlık Rus-yasını, İngiltere, Fransa ve İtalya’yı dünya kamu oyuna kötü göstermek isteyen Bolşevikler duyur­muştur. 5-Wilson İlkeleri gizli antlaşmaları hukuken geçer­siz saymıştır. 6-İngiltere ve Fransa ABD ile çelişkiye düşmeden gizli antlaş­maları uygulayabilmek için, Paris Konfe­ransında mandater sistem düşüncesini ortaya attılar. Mondoros Mütarekesine 7 ve 24. maddeleri koydular. Azın­lıkları Osmanlı’ya karşı kışkırttılar. 7-Mondros Mütarekesinden sonra başlayan işgaller, genelde, gizli antlaşmalar doğrultusunda oldu 8-Rusya’nın savaştan çekilmesi üzerine; Doğu Anadolu’da Ermeni Devleti ku­rulmasına; Ermenile­rin koruyuculuğunun ABD’ye verilmesine ve Bo­ğazlar üzerinde ortak yönetim kurul­masına karar verildi. 9-Mondros Mütarekesinin imzalanması ile gizli antlaşmalar uygulamaya girdi. 10-İşgal güçleri gizli antlaşmaları daha rahat uygula­yabilmek için Mondros Mütarekesini işlerini ko­laylaştıracak şekilde hazırladılar. Ö-Wilson İlkeleri (8 Ocak 1918) ABD Cumhurbaşkanı Woodrow Wilson I.Dünya Savaşı sonrasında yapılacak barışın esaslarını ya­yınladığı on dört ilke ile açıklamış, İtilaf devletleri de ABD’yi yanlarında tutmak istediklerinden dolayı bu ilkeleri kabul ettiklerini bildirmişlerdir. ABD başkanı Wilson, savaştan sonra barışın de­vam etmesini bir daha böyle büyük savaşların çık­mamasını istiyordu. İlkeler: 1-Galip devletler yenilen devletlerden toprak ve sa-vaş tazminatı almayacak. Açıklama: 1-Bu madde yeni sömürgeler oluşmasına karşıdır. 2-Malüb devletlerin mütareke imzalamasını hızlan­dırmıştır. 3-Savaştan sonra imzalanan antlaşmalar bu mad­deye uymamış­tır. 2-Devletlerarası antlaşmalarda açık diplomasi esası uygulanacak. Açıklama: Gizli antlaşmalar hukuken geçersiz sayılmıştır. 3-Karasuları dışındaki denizlerde tam serbestlik sağlanacak 4-Uluslar arası ekonomik engeller kaldırılacak ve devletler arasında eşitlik sağlanacak 5-Silahlanmanın azaltılması yolunda karşılıklı güvenceler verilecektir. Açıklama: İlk silahsızlanma çağrısıdır. 6-Rusya,Belçika,Romanya,İtalya,Sırbistan,Karadağ ve Romanya’nın sınırları tekrar saptanacak 7-Devletlerarası anlaşmazlıkları barış yoluyla çöze­cek uluslararası bir örgüt kurulacak Açıklama: Milletler Cemiyetinin kurulması istenmiştir. Bu cemiyet Paris Konferansında kurulmuştur. Bu madde Wilson Prensiplerinin uyulan tek maddesi­dir. Savaş uluslararası meselelerin çözülme­sinde araç olmaktan çıkarılmak istenmiştir. 8-Boğazlar bütün ulusların ticaret gemilerine açık olacak. 9-Osmanlı İmparatorluğu’nda Türklerin oturduğu bölgelerin egemenliği sağlanacak; diğer bölgeler­deki uluslara da kendilerini geliştirme hakkı verile­cektir. Açıklama: Osmanlı Devletinin devam edeceği, fakat, parça­lanacağı vur­gulanmıştır. Bu madde Mondros müta­rekesinden sonra Ana­dolu’da başlayan işgallerin hukuk dışı; bu durum karşısında Türk Kurtuluş Savaşının ise hukuka uygun olduğunu gösterir. Bu madde azınlıklar için ilham kaynağı olmuştur. 10-Alses Loren Fransa’ya geri verilecektir. Açıklama: Bu madde “savaştan sonra malüb devletlerden toprak alınmayacaktır” maddesi ile çelişmektedir. Wilson Prensiplerinin Önemi: 1-İttifak grubu mütareke imzalama konusunda ce-saretlendi(Savaşın bitişi hızlandı) 2-Çok uluslu imparatorlukların parçalanması ön görüldü 3-Wilson ilkeleri itilaf devletlerinin çıkarlarına ters düşmüştür. Bu nedenle kabullenmiş gibi görün­dükleri bu ilkeleri kendi çıkarları doğrultusunda yorumlamışlardır. İttifak devletleri ise bu ilkeleri barışın anahtarı olarak görüp benimsemişlerdir. 4-Savaştan sonra prensiplerine uyulmadığını gören ABD belli bir dönem Avrupa siyasetinden çekildi. 5-İmzalanan antlaşmalarda prensiplere uyulmadı 6-Kurtuluş Savaşı ve II. Dünya Savaşının çıkması Wilson Prensiplerinin amacına ulaşmadığını göste­rir. P-Savaşı Bitiren Ateşkes Antlaşmaları 1-Bulgaristan: (Selanik-29 Eylül 1918) 2-Osmanlı: (Mondros-30 Ekim 1918) 3-Avusturya: (Villa gusti-3 Kasım-1918) 4-Almanya:(Redhondes-11Kasım-1918 ) Açıklamalar: 1-Almanya’da 9 Kasım 1918’de cumhuriyet ilan e-dildi. 2-Avusturya’nın savaştan çekilmesinde kendisine bağlı azınlık­ların isyan etmeleri etkili oldu. 3-Romanya, Rusya savaştan çekilince savaştan çe-kildi 4-Bulgaristan’ın savaştan çekilmesi Osmanlı ile Al-manya’nın kara bağlantısını kesti.

Tarih trablusgarp savaşi